Obowiązek badania sprawozdań finansowych dotyczy tysięcy polskich firm, ale wielu właścicieli dowiaduje się o nim zbyt późno – dopiero przy zamknięciu roku lub kontroli. Ustawa o rachunkowości precyzyjnie wskazuje, kto musi poddać roczne sprawozdanie finansowe niezależnemu audytowi przez biegłego rewidenta. Artykuł wyjaśnia, które spółki zawsze podlegają temu wymogowi, kiedy decydują konkretne progi finansowe i kadrowe, oraz jakie konsekwencje grożą za jego niedopełnienie.
Czym jest badanie sprawozdań finansowych i dlaczego dotyczy Twojej firmy?
Badanie sprawozdań finansowych to niezależna weryfikacja rocznego sprawozdania finansowego jednostki przeprowadzana przez uprawnionego biegłego rewidenta z firmy audytorskiej wpisanej na listę Polskiej Agencji Nadzoru Audytowego (PANA).
Audyt potwierdza, że sprawozdanie jest rzetelne i zgodne z obowiązującymi przepisami. Jego wynik – opinia biegłego rewidenta – trafia do Krajowego Rejestru Sądowego razem ze sprawozdaniem.
Obowiązek ten nie jest dobrowolny. Wynika wprost z art. 64 Ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości. Jego niedopełnienie to wykroczenie zagrożone odpowiedzialnością karną i finansową.
Które podmioty zawsze podlegają obowiązkowemu audytowi?
Część podmiotów podlega badaniu automatycznie – niezależnie od wielkości przychodów czy zatrudnienia. Decyduje tu wyłącznie forma prawna lub rodzaj działalności.
Spółki akcyjne
Każda spółka akcyjna (S.A.) ma obowiązek corocznego badania sprawozdania finansowego. Jedynym wyjątkiem są spółki akcyjne w organizacji – czyli takie, które na dzień bilansowy nie zakończyły jeszcze rejestracji w KRS. Prosta spółka akcyjna (P.S.A.) oraz spółka komandytowo-akcyjna (S.K.A.) nie są objęte tym automatycznym obowiązkiem – podlegają regułom progowym opisanym poniżej.
Instytucje finansowe i regulowane
Drugą grupą podmiotów zawsze objętych audytem są instytucje działające na podstawie odrębnych regulacji sektorowych. Należą do niej m.in.:
- banki krajowe i oddziały instytucji kredytowych,
- zakłady ubezpieczeń i reasekuracji,
- spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe (SKOK-i),
- fundusze inwestycyjne i emerytalne,
- krajowe instytucje płatnicze i instytucje pieniądza elektronicznego,
- spółki publiczne notowane na rynkach regulowanych.
Jeśli Twoja spółka działa w jednym z tych sektorów, audyt jest obowiązkowy niezależnie od jej rozmiaru.
Obowiązek audytu obejmuje również skonsolidowane sprawozdania finansowe grup kapitałowych – każda jednostka dominująca sporządzająca takie sprawozdanie musi je zbadać.
Kryteria progowe – kiedy inne spółki muszą zbadać sprawozdanie?
Pozostałe jednostki – w tym sp. z o.o., spółki komandytowe, spółki jawne prowadzące pełną księgowość – podlegają obowiązkowi audytu, gdy spełnią co najmniej dwa z trzech poniższych warunków w poprzednim roku obrotowym.
Trzy warunki z art. 64 Ustawy o rachunkowości
| Kryterium | Próg |
| Średnioroczne zatrudnienie | ≥ 50 osób (w przeliczeniu na pełne etaty) |
| Suma aktywów bilansu na koniec roku | ≥ równowartość 2 500 000 EUR w PLN |
| Przychody netto ze sprzedaży i operacji finansowych | ≥ równowartość 5 000 000 EUR w PLN |
Spełnienie jednego kryterium nie rodzi obowiązku. Wymagane są minimum dwa.
Jak liczyć progi – rok referencyjny i kurs EUR
Oceny dokonujesz na podstawie danych z poprzedniego roku obrotowego – nie z roku, za który sporządzasz sprawozdanie. Przykład: badanie sprawozdania za rok 2024 jest obowiązkowe, jeśli progi zostały przekroczone w 2023 r.
Kwoty w euro przelicza się według średniego kursu NBP ogłoszonego na ostatni dzień roku obrotowego, za który sporządzane jest sprawozdanie podlegające ocenie. Przy kursie EUR/PLN na poziomie ok. 4,25-4,30 progi wynoszą orientacyjnie:
- suma aktywów: ok. 10,6-10,8 mln PLN,
- przychody netto: ok. 21,3-21,5 mln PLN.
Pamiętaj: Kwoty mogą się różnić ze względu na kurs NBP. Należy zweryfikować kurs na ostatni dzień roku, lub skontaktować się księgowością Moore Polska.
Stosuj każdorazowo aktualny kurs z tabeli A NBP – progi te zmieniają się co roku.
Praktyczne przykłady – spełniasz kryteria czy nie?
Przykład 1 – Sp. z o.o. handlowa Zatrudnienie: 30 etatów. Aktywa: 12 mln PLN. Przychody: 18 mln PLN. → Spełnione jedno kryterium (aktywa). Brak obowiązku audytu.
Przykład 2 – Sp. z o.o. produkcyjna Zatrudnienie: 55 etatów. Aktywa: 8 mln PLN. Przychody: 22 mln PLN. → Spełnione dwa kryteria (zatrudnienie + przychody). Obowiązek audytu.
Przykład 3 – Spółka akcyjna nowo zarejestrowana Zatrudnienie: 5 etatów. Aktywa: 500 tys. PLN. → Forma prawna S.A. – obowiązek audytu bez względu na wielkość.
Warto śledzić wzrost firmy z wyprzedzeniem. Jeśli w bieżącym roku zbliżasz się do dwóch progów jednocześnie, przyszłoroczne sprawozdanie będzie już wymagało audytu – planowanie z wyprzedzeniem pozwala uniknąć pośpiechu przy wyborze firmy audytorskiej.
Konsekwencje braku obowiązkowego audytu
Niedopełnienie obowiązku badania sprawozdania finansowego to nie tylko kwestia formalna.
Odpowiedzialność karna. Ustawa o rachunkowości w art. 77 stanowi, że kto wbrew przepisom ustawy dopuszcza do niepoddania sprawozdania finansowego badaniu przez biegłego rewidenta, podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności. Odpowiedzialność ponosi osoba kierująca jednostką – najczęściej zarząd lub prezes.
Odmowa wpisu do KRS. Sąd rejestrowy może odmówić przyjęcia sprawozdania finansowego złożonego bez obowiązkowej opinii biegłego rewidenta lub wezwać do uzupełnienia dokumentacji.
Ryzyko podatkowe. Brak audytu nie uniemożliwia kontroli skarbowej, ale brak niezależnej weryfikacji sprawozdania może być czynnikiem zwiększającym ryzyko szczegółowej analizy przez organy podatkowe.
Relacje z bankami i kontrahentami. Wiele instytucji finansowych oraz duże korporacje wymagają zbadanego sprawozdania przy ocenie zdolności kredytowej lub wiarygodności partnerskiej.
Podsumowanie – co zrobić, jeśli Twoja firma zbliża się do progów?
Badanie sprawozdań finansowych staje się obowiązkiem, gdy Twoja spółka jest akcyjna, działa w regulowanym sektorze finansowym lub – jeśli jest inną jednostką – spełniła co najmniej dwa z trzech kryteriów: zatrudnienie ≥ 50 etatów, aktywa ≥ 2 500 000 EUR, przychody ≥ 5 000 000 EUR w poprzednim roku obrotowym.
Jeśli Twoja firma dynamicznie rośnie, zweryfikuj swoje dane po zamknięciu każdego roku. Wyboru firmy audytorskiej nie możesz dokonać samodzielnie jako zarząd – formalnie robi to organ zatwierdzający sprawozdanie (np. zgromadzenie wspólników), a umowę z firmą audytorską zawiera się przed zakończeniem badanego roku. Zbyt późne zlecenie audytu to jeden z najczęstszych błędów w praktyce.
Jeśli masz wątpliwości co do tego, czy Twoja spółka podlega obowiązkowi audytu – skonsultuj się z biurem Moore Polska lub inną firmą audytorską.
